Twee orgels

In de St. Augustinuskerk bevinden zich twee orgels: het Duyschot/Müller-orgel en het De Rijckere-orgel. Graag vertellen we wat meer over beide orgels.

Duyschot/Müller-orgel

Het orgel in de Sint-Augustinuskerk (voormalige Lutherse Kerk) werd gebouwd in 1707 door Johannes Duyschot en zijn zoon Andries. Het werd aanvankelijk gebouwd voor de oude Lutherse Kerk in de Suikerpoort. In 1742, toen de huidige kerk aan de Zuidsingel gereed was, werd het daar geplaatst en door de ontwerper van het gebouw, stadsarchitect Jan de Muynck, aan de nieuwe omgeving aangepast. Het grote beeld van koning David dateert uit die tijd. Het werd, evenals het lofwerk en de fraaie consoles onder de torens van het rugpositief, vervaardigd door de toen zeer bekende Middelburgse beeldhouwer Gerard de Grendel. Door Johann Heinrich Hartmann Bätz en Albertus van Os werd toen ook het rugpositief aan het orgel toegevoegd. Dit werd in 1754 belangrijk uitgebreid door Johann Caspar Müller.

In de loop van de tijd onderging het orgel enige, gelukkig niet al te ingrijpende wijzigingen. Het meest ingrijpend mag genoemd worden dat in 1912 de Mixtuur en de Dulciaan van het rugpositief, naar de geest van die tijd, werden vervangen door een Gamba en Voix Céleste. De Mixtuur en Dulciaan zijn in 1964 door W. van Leeuwen Gzn. gereconstrueerd. Het hoofdwerk is, op de discant van de Trompet 8’
na, nog geheel zoals Duyschot het bouwde. Al in 1717 verwisselde Jacob Francois Moreau de Trompet 8’ disc. voor een Vox Humana 8’. In 1822 herstelde Frederik van der Weele, de Middelburgse stadsorgelmaker in die tijd, de oorspronkelijke dispositie weer. Bij weinig Nederlandse historische orgels is zoveel van het oorspronkelijke stemmenmateriaal bewaard gebleven.

Dispositie

Koppels

Hoofdwerk-Rugpositief B/D
Aangehangen pedaal
Tremulant op het gehele orgel
Stemming: Kirnberger/a’ = 440 Hz
Klavieromvang: C-c3
Pedaalomvang: C-c1

De Rijckere-orgel 1776

In 1776 bouwden de broers Petrus Josephus en Johannes de Rijckere een orgel voor de Hervormde Kerk te Axel.

De 19e  eeuw heeft het instrument, op wat herstelwerk na, ongeschonden overleefd. In 1906 en 1911 zijn echter door J. van der Kleij diverse aanpassingen doorgevoerd. Zo is het handklavier vernieuwd, zijn de spaanbalgen vervangen door een magazijnbalg en zijn, naar de geest van die tijd, twee tongwerken ingeruild voor twee strijkers, een Viool 8’ en een Voix Celeste 8’.

In 1924 werd het instrument door A.S.J. Dekker uit Goes overgeplaatst naar de Hervormde Kerk in het Limburgse Beek. Bij de plaatsing in Beek werd vanwege het hoogtegebrek de middentoren ingekort en verdwenen de oorspronkelijk op de torens aanwezige bekroningen. Ook aan de onderzijde werd de orgelkas ingekort waarbij het aangehangen pedaal verdween.

In 1965 werd het orgel, vanwege de restauratie van de kerk, gedemonteerd en opgeslagen. In 1983 voerde de firma Fama & Raadgever de herplaatsing en restauratie uit. De orgelkas werd hersteld, de vlammen tussen de pijpvoeten werden weer aangebracht en de kas werd geschilderd en verguld. Er werd een nieuwe windvoorziening gemaakt en de windlade werd hersteld, het klavier en de registerknoppen werden vernieuwd en de dispositie werd hersteld, waarbij de twee verdwenen tongwerken werden gereconstrueerd.

Vanwege de sluiting van de kerk in Beek werd het orgel in februari 2022 verkocht aan Stichting De Rijckere-orgel 1776, die het orgel een plaats wilde geven op de achtergalerij van de Sint-Augustinuskerk in Middelburg. Eind februari 2023 werd het instrument gedemonteerd en overgebracht naar de werkplaats van Verschueren Orgelbouw te Ittervoort.

De eind 2024 aangevangen restauratie beoogde het oorspronkelijke aanzien en de proporties van het orgelmeubel terug te brengen. Zo kreeg de middentoren weer de originele hoogte en werd een pedaalklavier (kistpedaal) in oude stijl opnieuw vervaardigd.

De windvoorziening ligt nu achter het orgel en bestaat uit drie, naar historisch voorbeeld nieuw vervaardigde identieke spaanbalgen. Het pijpwerk is schoongemaakt en waar nodig hersteld.

De ingebruikname van het De Rijckere-orgel in de Sint-Augustinuskerk vond plaats op 27/28 juni 2025.